n a n o g u y

ตีพิมพ์ครั้งแรกในคอลัมน์ "ดูหนังในหนังสือ"
นิตยสาร Starpics ฉบับที่ 728 (ปักษ์แรก มิถุนายน 2551)

ปกงามล้ำเลิศ
ช่วงที่หนังสือออก ตอนนั้นกำลังบ้าๆบอๆ เปิดเทอม งานนั่นๆนี่ๆ
เลยลืมเอามาลงซะงั้น (ฮ่วย 55+)

     เมื่อจูโน่ แม็คกัฟฟ์ (เอลเลน เพจ) นางเอกของเรื่องเกิดริอยากลองมีเซ็กส์ตามประสาวัยรุ่น ก็เลยลองกับเด็กเนิร์ดนักวิ่งพอลลี่ บลีกเกอร์ (ไมเคิล เซร่า) เพื่อนร่วมวงดนตรีที่ชอบพอกันอยู่ในระดับหนึ่ง แล้วเกิดท้องขึ้นมา หลังจากที่จูโน่จะตัดสินใจไม่ทำแท้ง เธอจึงรอคลอดลูกแล้วเอาลูกให้กับครอบครัวที่มีลูกยากและรับเลี้ยงบุตรบุญธรรม ซึ่งครอบครัวที่จูโน่เลือกก็คือสามีภรรยาตระกูลลอริ่ง (เจสัน เบตแมน และ เจนนิเฟอร์ การ์เนอร์)

     เท่าที่ลองฟังเสียงสะท้อนต่อหนังบทยอดเยี่ยมออสการ์เรื่องนี้ เหมือนกับว่าจะแบ่งแยกออกไปเป็นสองทางใหญ่ๆ คือ "ชอบสุดๆ" กับ "รำคาญเอามากๆ" ซึ่งปฏิกิริยานี้เกิดขึ้นทั้งในกลุ่มคนดูชาวไทยและชาวต่างชาติ (แต่กลุ่มแรกดูจะมีเยอะกว่ากลุ่มหลังพอสมควร - ลองดูตัวอย่างได้ในบอร์ดของ imdb)

     อาการที่เกิดขึ้นนี้ สาเหตุหลักๆ คงมาจากความมองโลกในแง่ดีสุดๆของหนัง ที่แทบไม่ให้เห็นตัวละครที่ต่อต้านการตั้งครรภ์ของจูโน่แบบสุดตัว สิงสถิตอยู่บนแผ่นฟิล์มเลย

     ดูกันในภาพรวมแล้ว Juno คือหนังที่ต่อต้านการทำแท้งอย่างไม่ต้องสงสัย อย่างที่บอกไปแล้ว ว่าแทบไม่มีตัวละครที่ต่อต้านการท้องของจูโน่แบบรุนแรงสุดโต่งโผล่หน้าออกมาเลย อย่างมากก็มีตัวละครทำหน้าเหยียดๆ หรือแอบนินทาลับหลัง และหนังก็พูดถึงแค่ไม่กี่ครั้งว่าคนกลุ่มนี้ยังมีตัวตนอยู่ในสังคมบริบทของจูโน่และตัวละครในเรื่อง (แม้แต่พ่อแท้ๆกับแม่เลี้ยงยังคุยกันในทำนองว่า "มันท้องก็ดีกว่ามันไปติดยา")

     นอกจากนี้จูโน่ยังเกิดพุทธิปัญญาขึ้นได้เองในคลินิกทำแท้ง ว่าเธอไม่ควรปลิดชีวิตเด็กตัวน้อยๆในท้องของเธอ หลังได้รับข้อมูลจากเพื่อนร่วมชั้นเชื้อสายเอเชียที่ถือป้ายประท้วงอยู่หน้าคลินิกคนเดียว (ไม่ได้เขียนผิด ย้ำอีกทีว่า คนเอเชียยืนต่อต้านการทำแท้งอยู่ "คนเดียว") ว่าเด็กอายุครรภ์สามเดือนเริ่มมีเล็บงอกออกมาแล้ว และได้สัมผัสบรรยากาศของคลินิกทำแท้ง(ถูกกฎหมาย) เธอจึงกลับมาปรึกษากับลีอาห์เพื่อนสนิท (โอลิเวีย เธิร์ลบี้) เธอจึงได้ติดต่อกับมาร์คและวาเนสซ่า ลอริ่ง ที่ลงโฆษณารับบุตรบุญธรรมในหน้านิตยสาร และเธอรู้สึกถูกชะตาด้วยอย่างบอกไม่ถูก

     ประเด็นหลักใน Juno ไม่ใช่ท้องของจูโน่ที่โตขึ้นเรื่อยๆ แต่เป็นปัญหาของวัยหัวเลี้ยวหัวต่อที่คิดว่าตัวเองโตเป็นผู้ใหญ่แล้วต่างหาก

     หลังจากที่จูโน่กับพ่อได้เดินทางไปตกลงข้อกฎหมายและข้อตกลงต่างๆนานากับมาร์คและวาเนสซ่า เราก็จะเริ่มเห็นความ "หยิ่งผยอง" ในตัวของจูโน่ค่อยๆแสดงออกมาเรื่อยๆ ผนวกกับความปากร้ายจัดจ้านกัดเจ็บของเธอ ก็ยิ่งขยายบุคลิกลักษณะแบบ "วัยรุ่นตอนปลาย" ของเธอให้เด่นชัด

     แม้จูโน่จะพยายามทำตัวขบถ เท่ เก๋ คูล แต่เธอก็คือวัยรุ่นธรรมดาๆคนหนึ่งที่สับสนในชีวิตและความคิดของตัวเอง จริงๆเธออาจจะอยากร้องไห้อย่างสุดแสน หรืออยากจะกรีดร้องให้สุดเสียง เพียงแต่การกระทำแบบนั้นต่อหน้าคนอื่น ในความคิดของวัยรุ่นคนหนึ่งก็คงไม่ต่างกับการเสียหน้าหรือเสียศักดิ์ศรี

     นอกจากนั้น จูโน่ยังกลัวเกินไปที่จะผ่านกระบวนการทำแท้งอย่างที่คิดไว้แต่แรก (แต่สิ่งที่เธอแสดงออกกับลีอาห์คือการพูดว่า "ไม่ไหวอะ กลิ่นยังกะคลินิกทำฟัน ชั้นทำไม่ลงหรอก แถมเด็กยังมีเล็บงอกออกมาแล้วด้วยนะ") ซึ่งนั่นทำให้เธอต้องไปบอกความจริงกับพ่อและแม่เลี้ยงของเธอ ถ้ามองในอีกแง่ การสารภาพครั้งนี้ก็ไม่ต่างกับการยอมรับว่าเธอได้ทำผิดพลาดไปแล้ว

     เพื่อป้องกันการเสียหน้าหรืออับอาย มาร์คกับวาเนสซ่าจึงเป็นเสมือนเครื่องมือชิ้นหนึ่งที่จูโน่ใช้เพื่อป้องกันไม่ให้พ่อแม่มองว่าเธอเป็นเด็กวัยรุ่นใจแตกที่ทำอะไรไม่คิดหน้าคิดหลัง แต่ถึงจูโน่จะพยายามไม่ทำตัวเด็ก สิ่งที่เธอแสดงออกให้ผู้ชมอย่างเราได้เห็นก็ยังไม่ใช่ความคิดของคนที่โตทางความคิดอย่างเต็มที่เท่าไหร่นัก

     จูโน่เริ่มสนิทสนมกับบ้านลอริ่งมากขึ้นในระหว่างนั้น โดยเฉพาะกับมาร์คซึ่งทำอาชีพแต่งดนตรีประกอบให้กับโฆษณาทีวี และคลั่งไคล้ในเสียงเพลงกับภาพยนตร์เอามากๆ จูโน่ก็ดีใจที่ได้เจอเพื่อนที่มีความสนใจเหมือนกัน (หากในวันแรกที่เธอไปบ้านนี้เธอไม่ได้เห็นกีตาร์และเล่นดนตรีกับเขา ก็คงไม่มีวันต่อๆมาที่เธอลงทุนขับรถไปหาด้วยตัวเอง) ไม่ต่างกับมาร์คที่รู้สึกในทำนองเดียวกันกับจูโน่

     เรื่องราวในส่วนนี้จะค่อยๆนำเสนอความคิดและตัวตนของจูโน่ให้ฉายชัดยิ่งขึ้นผ่านสิ่งที่เธอแสดงออก เธอก็เหมือนเด็กวัยรุ่นทั่วไปที่บางครั้งก็ยึดติดกับอะไรบางอย่างจนไม่เปิดใจรับความจริงตรงหน้า โดยส่วนนี้เราจะเห็นเป็นระยะๆ จากวิวาทะระหว่างมาร์คกับจูโน่ในเรื่องรสนิยมด้านหนังและเพลง เช่น มาร์คบอกว่าวงดนตรีที่จูโน่ฟังนั้นเสียงแสบแก้วหูเกินไปสำหรับเด็กในท้อง ในขณะที่จูโน่ก็ปรามาสหนังสยองในดวงใจของมาร์คว่าสู้หนังของดาริโอ อาร์เจนโต้ ไม่ได้

     มองย้อนกลับไปที่ตัวมาร์ค การเข้ามาของจูโน่ทำให้เขาเริ่มแสดงความต้องการและความชอบของตัวเองออกมามากกว่าแต่ก่อน เขาดูมีชีวิตชีวามากขึ้นอย่างเห็นได้ชัด โดยเฉพาะตอนที่เขาอยู่กับจูโน่ในบ้านสองคน นั่งคุยกันเรื่องหนังเรื่องเพลงอย่างถูกคอซึ่งเป็นสิ่งที่วาเนสซ่าไม่อาจตอบสนองเขาได้อย่างเต็มที่

     เบรนด้า (อัลลิสัน แจนนีย์) แม่เลี้ยงของจูโน่เคยเตือนจูโน่ว่าให้ระวังความสัมพันธ์ของเธอกับมาร์ค เพราะเขาไม่ใช่ชายโสดตัวคนเดียว แต่จูโน่ก็มิได้สนใจนำพา คงเป็นเพราะเธอไม่ได้คิดว่ากำลังรู้สึก "เกินเพื่อน" กับมาร์ค หารู้ไม่ว่าความใกล้ชิดที่เธอมอบให้เขาอย่างต่อเนื่อง ทำให้มาร์คเริ่มห่างเหินจากวาเนสซ่า จนถึงขั้นคิดว่าจูโน่แอบมีใจให้ พร้อมกับความที่เขาเข้ากับจูโน่ได้มากกว่าเมียตัวเอง ทำให้ท้ายที่สุดเขาตัดสินใจแยกทางกับวาเนสซ่า และตระหนักได้ว่าแท้จริงแล้วเขายังไม่พร้อมที่จะทำหน้าที่พ่อ (ขอบคุณบทภาพยนตร์ที่ไม่เลยเถิดไปถึงขั้นให้สองคนนี้เป็นชู้กัน)

     จูโน่กรีดร้องโวยวายแทบไม่เป็นผู้เป็นคนเมื่อมาร์คสารภาพความคิดเรื่องหย่าร้าง แผนการที่เธอวางไว้ให้ลูกในท้องได้อยู่กับครอบครัวอันแสนอบอุ่นได้พังทลายย่อยยับ เธอพยายามขอไม่ให้มาร์คและวาเนสซ่าแยกทางกันแต่ก็ไม่เป็นผล (แถมยังถูกมาร์คย้อนเข้าให้ว่า "เธอนี่เด็กกว่าที่คิดซะอีก") และหลังจากนั้นก็เป็นครั้งแรกในเรื่องที่เราเห็นเธอร้องไห้ออกมาราวกับทำนบแตก ไม่ว่าจะด้วยแผนการไม่เป็นไปตามที่วางไว้ หรือเธอรู้สึกผิดว่ามีส่วนในความล่มสลายของชีวิตคู่ที่เธอเข้าไปเกี่ยวข้อง หรืออุดมคติของเธอว่าด้วยครอบครัวอบอุ่นได้ทลายลงก็ตาม

     ความคิดแบบอุดมคติของจูโน่ในลักษณะคล้ายกันนี้ เราเห็นตั้งแต่วันแรกที่เธอไปพบครอบครัวลอริ่งแล้วด้วยซ้ำ เพราะเธอทำราวกับว่าคนที่อุ้มท้อง จะไม่มีความผูกพันใดๆกับเด็กในท้องหากเธอไม่ได้ตั้งใจจะมีลูก ("หนูก็แค่เบ่งออกมาแล้วเอาให้คุณไม่ได้เหรอ" ในขณะที่วาเนสซ่านั้นน้ำตาซึมตลอดเวลาด้วยความซาบซึ้งในน้ำใจของจูโน่ และความดีใจที่เธอกำลังจะได้เป็นแม่กับเขาเสียที) จนเธอมารู้ความจริงก่อนคลอดไม่นานว่ามาร์คกับวาเนสซ่าเคยผิดหวังมาก่อน เมื่อแม่คนหนึ่งเกิดเปลี่ยนใจในนาทีสุดท้าย ซึ่งก็คงตีความอะไรไม่ได้มากไปกว่า "ความผูกพัน" ที่เกิดขึ้นระหว่างเวลาเก้าเดือนของแม่กับเด็กในท้อง

     จูโน่ทำให้ผมนึกถึงพลอย (อภิญญา สกุลเจริญสุข) จากหนังชื่อเดียวกันของเป็นเอก รัตนเรือง ที่ลุคภายนอกดูเป็นคนกร้านโลก เล่นยา กินเหล้า สูบบุหรี่ โตเกินวัย แต่กลับถามคำถามไร้เดียงสาว่า "ความรักมันมีวันหมดอายุด้วยเหรอพี่" ออกมาได้อย่างหน้าตาเฉย เพราะยังไงเธอก็ยังเป็นแค่วัยรุ่นคนหนึ่งที่ยังต้องเรียนรู้ชีวิตและความเป็นไปของโลกอีกมากมายเหลือคณานับ

     สุดท้าย หนังเลือกที่จะปฏิเสธภาพฝันอุดมคติทั้งหมดที่จูโน่เคยวาดไว้ เมื่อวาเนสซ่าเลือกจะเป็น Single Mom และไม่พิพากษาการเลือกของมาร์คว่าเป็นความชั่วร้ายหรือความผิดมหันต์ที่ปฏิเสธการดำรงอยู่ของครอบครัว

     น้ำตาของจูโน่หลังให้กำเนิดลูก อาจระคนกันทั้งความยินดีที่ได้มอบความสุขและความเสียใจที่ต้องพบการจากลา

     คนที่ "รำคาญ" จูโน่ (ซึ่งอาจถึงขั้นรำคาญหนังเรื่องนี้ไปเลย) ไม่ได้เป็นคนที่วิปริตวิปลาสอะไร เพราะถ้าสมมติเราได้รู้จักคนที่เป็นอย่างจูโน่สักคนในชีวิตจริง คงมีน้อยคนที่จะไม่รำคาญขึ้นมาติดหมัด (และคงรำคาญจนอยากเสยหน้าสักหมัด ถ้าคนคนนั้นอายุเกิน 25!)

     ด้วยบุคลิกลักษณะของจูโน่ที่ทำตัวมั่น พูดจาแลดูหลักแหลม แถมยังปากร้ายกัดเจ็บซะไม่มี ผนวกกับบทสนทนาที่เสียดสีจิกกัดชาวบ้านไปทั่ว จากมือเขียนบทอดีตนักเต้นระบำเปลื้องผ้า ดิอะโบล โคดี้ เลยเหมือนกับเอาน้ำมันไปราดกองไฟให้โหมกระพือ ว่ายัยเด็กนี่มันเป็นใคร เหตุไฉนถึงอวดฉลาดได้เกินตัว แลน่าหมั่นไส้เยี่ยงนี้!

     อย่างไรก็ดี ตัวละครจูโน่ แม็คกัฟฟ์ ไม่ได้ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อเผชิญชะตากรรมแล้วเรียกร้องความเห็นใจหรือความสงสารจากคนดู (ไม่ต้องพูดถึงเรียกร้องความเข้าใจ เพราะบางครั้งเธอยังไม่เข้าใจตัวเองเลย)

     นอกจากบุคลิกลักษณะของเธอ จูโน่ยังเป็นคนทิฐิสูงเอามากๆ ประมาณว่าฉันรู้ทุกเรื่อง ฉันฉลาด ฉันไม่แคร์ใคร ขนาดเธอชอบพอลลี่ บลีกเกอร์จนถึงขั้น "รุก" เขาก่อนในเรื่องเซ็กส์ เธอก็ไม่กล้ายอมรับออกไปตรงๆ (เผลอๆจูโน่จะคิดว่าเขาเป็น "ของตาย" ด้วยซ้ำไป) พอพอลลี่จะไปงานพรอมกับผู้หญิงอื่น คุณเธอกลับเข้าไปวีนแตก แสดงความเป็นเจ้าของอย่างออกหน้าออกตา

     แม้เธอจะทำตัวไม่ยี่หระกับสิ่งรอบข้าง แต่ถ้าสังเกตดีๆ เบื้องลึกของเธอเป็นคนอ่อนไหวทีเดียว เอาแค่ฉากตอนต้นเรื่องที่จูโน่ไปบอกพอลลี่ว่าท้องก็เห็นค่อนข้างชัด เธอนั่งคาบไปป์อยู่บนโซฟา ปูพรมลายหัวเสือ(เพื่อความเก๋) แล้วพูดว่า "ฉันท้อง" เหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น แต่เมื่อกล้องโคลสอัพเข้าไป น้ำตาเธอเกือบจะไหลออกมาอยู่รอมร่อ (คงคิดในใจว่า "ฉันจะทำยังไงต่อไปดี" วนไปวนมาอยู่ในสมอง)

     จูโน่ก็เป็นแค่เด็กผู้หญิงวัยรุ่นธรรมดาๆคนหนึ่งที่ทำผิดพลาดไปครั้งหนึ่งในชีวิต และได้รับบทเรียนจากเหตุการณ์ทุกอย่างที่เข้ามาในชีวิตเธอ ในช่วงเก้าเดือนที่เธออุ้มท้องลูกคนนี้ พร้อมกับเห็นความเป็นไปของความสัมพันธ์จากมาร์คและวาเนสซ่า กับผู้คนรอบกายเธอ และพร้อมจะก้าวเดินต่อไปเรียนรู้ประสบการณ์ชีวิตอีกมากมาย

     ทุกอย่างไม่ได้เป็นความผิดของวัยรุ่นฝ่ายเดียว เพราะผู้ใหญ่บางคนก็ถูกสังคมปัจจุบันบังคับให้ยัดเยียดความเป็นผู้ใหญ่ให้ลูกหลานอย่างถาโถม (แม้แต่เบรนด้าเองก็เป็นผู้ใหญ่ประเภทนี้โดยไม่รู้ตัว ลูกสาวตัวเล็กของเธอถูกจับเรียนบัลเลต์ตั้งแต่ยังไม่กล้าเดินลงบันไดหน้าบ้านเองด้วยซ้ำ) จนบางครั้งวัยรุ่นจึงเลือกแสดงออกความเป็นผู้ใหญ่ด้วยความขบถ เท่ เก๋ คูล ต่างๆนานา เพื่อประชดการกระทำของผู้ใหญ่แบบดังกล่าว

     ผมรู้สึกเสียดายมาก ที่หนังเรื่องนี้ไม่ได้เกี่ยวกับ "วัยรุ่นไทย"
     และไม่ว่าคุณจะรัก ชอบ เอ็นดู หมั่นไส้ เกลียด หรือรำคาญจูโน่
     เราทุกคนล้วนก็เคยมีช่วงเวลาที่เป็นแบบ "จูโน่" กันมาแล้วทั้งนั้น ว่าไหม?